افتح النسخة التفاعلية مع التصحيح الفوري ←
Évidys centre · رياضيات السلك الإعداديمجاني

المتجهات والإزاحة

السنة الثالثة إعدادي · عندما ينزلق مصعد أو باب منزلق، تتحرك كل نقطة منه بنفس الاتجاه ونفس المنحى ونفس المسافة. هذه الحركة هي الإزاحة، والمتجهة هي التي تصفها.

ماذا ستتعلم؟
المكتسبات القبلية

1. المتجهة

تعريف

المتجهة $\overrightarrow{AB}$ تتميز بـ:

المتجهة $\overrightarrow{AA}$ هي المتجهة المنعدمة $\vec{0}$، والمتجهة $\overrightarrow{BA}$ هي مقابل $\overrightarrow{AB}$.

خاصية

$\overrightarrow{AB} = \overrightarrow{DC}$ يعني أن الرباعي $ABCD$ متوازي أضلاع (ربما مسطح).

المنتصف

$I$ منتصف $[AB]$ إذا وفقط إذا كان $\overrightarrow{AI} = \overrightarrow{IB}$.

2. الإزاحة

تعريف

لتكن $\vec{u}$ متجهة. صورة نقطة $M$ بالإزاحة ذات المتجهة $\vec{u}$ هي النقطة $M'$ بحيث $\overrightarrow{MM'} = \vec{u}$.

u ABCA'B'C'
خاصية

الإزاحة تحافظ على: المسافات، قياس الزوايا، الاستقامية، التوازي، المحيطات والمساحات. وصورة مستقيم بإزاحة مستقيم يوازيه.

3. جمع المتجهات وعلاقة شال

علاقة شال

لكل نقط $A$ و $B$ و $C$: $$\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{BC} = \overrightarrow{AC}$$

قاعدة متوازي الأضلاع

إذا كان $ABCD$ متوازي أضلاع فإن $\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{AD} = \overrightarrow{AC}$.

مثال 1

بسّط: $\vec{w} = \overrightarrow{AB} + \overrightarrow{CD} + \overrightarrow{BC}$.

الحل:

نرتب: $\vec{w} = \overrightarrow{AB} + \overrightarrow{BC} + \overrightarrow{CD} = \overrightarrow{AC} + \overrightarrow{CD} = \overrightarrow{AD}$.

سؤال سريع

$\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{BA} = ?$

  1. $\overrightarrow{AA} = \vec{0}$
  2. $2\overrightarrow{AB}$
  3. $\overrightarrow{BB} + \vec{u}$

الحل: $\overrightarrow{AA} = \vec{0}$

الملخص

التمارين (13)

تمرين 1 ★☆☆ تطبيق مباشر

إذا كان $\overrightarrow{AB} = \overrightarrow{DC}$ فإن:

  1. $ABCD$ متوازي أضلاع
  2. $ABDC$ متوازي أضلاع
  3. $A = D$

تمرين 2 ★☆☆ تطبيق مباشر

أكمل: $\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{BC} = ?$

  1. $\overrightarrow{AC}$
  2. $\overrightarrow{CA}$
  3. $\overrightarrow{BB}$

تمرين 3 ★☆☆ تطبيق مباشر

$\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{BA}$ يساوي:

  1. $2\overrightarrow{AB}$
  2. $\vec{0}$
  3. $\overrightarrow{BA}$

تمرين 4 ★☆☆ تطبيق مباشر

$A'$ و $B'$ صورتا $A$ و $B$ بإزاحة، و $AB = 5\,cm$. ما طول $A'B'$؟

تمرين 5 ★★☆ متوسط

بسّط: $\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{CA}$.

  1. $\overrightarrow{CB}$
  2. $\overrightarrow{BC}$
  3. $\overrightarrow{AC}$

تمرين 6 ★★☆ متوسط

$I$ منتصف $[AB]$ يكافئ:

  1. $\overrightarrow{AI} = \overrightarrow{IB}$
  2. $\overrightarrow{AI} = \overrightarrow{BI}$
  3. $\overrightarrow{IA} = \overrightarrow{IB}$

تمرين 7 ★★☆ متوسط

$M$ منتصف $[AB]$. ما هو $\overrightarrow{MA} + \overrightarrow{MB}$؟

  1. $\overrightarrow{AB}$
  2. $\vec{0}$
  3. $2\overrightarrow{MA}$

تمرين 8 ★★☆ متوسط

زاوية قياسها $47°$. ما قياس صورتها بإزاحة؟

تمرين 9 ★★☆ متوسط

بسّط: $\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{CD} + \overrightarrow{BC}$.

  1. $\overrightarrow{AD}$
  2. $\overrightarrow{DA}$
  3. $\overrightarrow{AC}$

تمرين 10 ★★★ تعميق

$ABCD$ متوازي أضلاع. $\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{AD}$ يساوي:

  1. $\overrightarrow{BD}$
  2. $\overrightarrow{AC}$
  3. $\overrightarrow{CA}$

تمرين 11 ★★★ تعميق

$ABCD$ متوازي أضلاع. ما صورة $D$ بالإزاحة ذات المتجهة $\overrightarrow{AB}$؟

  1. A
  2. B
  3. C

تمرين 12 ★★★ تعميق

بسّط: $\vec{w} = \overrightarrow{MA} - \overrightarrow{MB} + \overrightarrow{AB}$.

  1. $\vec{0}$
  2. $2\overrightarrow{AB}$
  3. $\overrightarrow{MA}$

تمرين 13 ★★★ تعميق

مثلث مساحته $12\,cm^2$. ما مساحة صورته بإزاحة؟

التصحيح

تمرين 1

حسب الخاصية: $\overrightarrow{AB} = \overrightarrow{DC}$ ⟺ $ABCD$ متوازي أضلاع.

تمرين 2

علاقة شال: $\overrightarrow{AC}$.

تمرين 3

$\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{BA} = \overrightarrow{AA} = \vec{0}$.

تمرين 4

الإزاحة تحافظ على المسافات: 5 cm.

تمرين 5

$\overrightarrow{CA} + \overrightarrow{AB} = \overrightarrow{CB}$.

تمرين 6

$\overrightarrow{AI} = \overrightarrow{IB}$.

تمرين 7

$\overrightarrow{MB} = \overrightarrow{AM} = -\overrightarrow{MA}$، إذن المجموع $\vec{0}$.

تمرين 8

الإزاحة تحافظ على قياس الزوايا: 47°.

تمرين 9

$\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{BC} + \overrightarrow{CD} = \overrightarrow{AD}$.

تمرين 10

$\overrightarrow{AD} = \overrightarrow{BC}$ إذن $\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{AD} = \overrightarrow{AB} + \overrightarrow{BC} = \overrightarrow{AC}$.

تمرين 11

$\overrightarrow{DC} = \overrightarrow{AB}$ (متوازي أضلاع)، إذن صورة $D$ هي $C$.

تمرين 12

$\vec{w} = \overrightarrow{MA} + \overrightarrow{AB} + \overrightarrow{BM} = \overrightarrow{MB} + \overrightarrow{BM} = \vec{0}$.

تمرين 13

الإزاحة تحافظ على المساحات.