السنة الأولى إعدادي · تقاسم 3 أصدقاء بيتزا مقسمة إلى 4 أجزاء متساوية، فأكلوا 3 أجزاء: أكلوا 3/4 منها. الكسر يعبر عن جزء من كل، وعن ناتج قسمة.
ليكن $a$ و $b$ عددين مع $b \neq 0$. العدد $\dfrac{a}{b}$ هو العدد الذي إذا ضربناه في $b$ نحصل على $a$: إنه خارج قسمة $a$ على $b$. نسمي $a$ البسط و $b$ المقام.
اكتب على شكل عدد عشري: $\dfrac{3}{4}$ ؛ $\dfrac{7}{2}$. وهل $\dfrac{1}{3}$ عدد عشري؟
$\dfrac{3}{4} = 3 \div 4 = 0{,}75$ ؛ $\dfrac{7}{2} = 3{,}5$. أما $\dfrac{1}{3} = 0{,}333\dots$ فلا ينتهي: ليس عدداً عشرياً، قيمته المقربة إلى $0{,}01$ هي $0{,}33$.
◆ شكل تفاعلي متاح على الموقع لهذا الجزء.
لا يتغير كسر إذا ضربنا (أو قسمنا) بسطه ومقامه في نفس العدد غير المنعدم: $$\frac{a}{b} = \frac{a \times k}{b \times k} = \frac{a \div k}{b \div k} \quad (k \neq 0)$$
اختزل $\dfrac{18}{24}$ ثم $\dfrac{36}{48}$.
$\dfrac{18}{24} = \dfrac{18 \div 6}{24 \div 6} = \dfrac{3}{4}$ ؛ $\dfrac{36}{48} = \dfrac{36 \div 12}{48 \div 12} = \dfrac{3}{4}$.
لا نضيف ولا نطرح نفس العدد من البسط والمقام: $\dfrac{1 + 1}{2 + 1} = \dfrac{2}{3} \neq \dfrac{1}{2}$.
قارن $\dfrac{2}{3}$ و $\dfrac{3}{5}$.
$\dfrac{2}{3} = \dfrac{10}{15}$ و $\dfrac{3}{5} = \dfrac{9}{15}$. بما أن $10 > 9$ فإن $\dfrac{2}{3} > \dfrac{3}{5}$.
أي كسر أكبر من $1$؟
الحل: $\dfrac{9}{7}$
لحساب $\dfrac{a}{b}$ من كمية $Q$: $\;\dfrac{a}{b} \times Q = (Q \div b) \times a$.
احسب $\dfrac{3}{4}$ من $120$ درهماً.
$120 \div 4 = 30$، ثم $30 \times 3 = 90$ درهماً.
اكتب $\dfrac{3}{4}$ على شكل عدد عشري.
اختزل $\dfrac{18}{24}$ إلى كسر غير قابل للاختزال $\dfrac{a}{b}$.
أتمم: $\dfrac{2}{5} = \dfrac{?}{20}$.
ما أكبر هذه الكسور؟
قارن: $\dfrac{7}{5} \;\square\; 1$.
قارن: $\dfrac{2}{3} \;\square\; \dfrac{3}{5}$.
اختزل $\dfrac{36}{48}$ إلى كسر غير قابل للاختزال $\dfrac{a}{b}$.
احسب $\dfrac{3}{4}$ من $120$ درهماً.
رتّب تصاعدياً: $\dfrac{1}{2}$ ؛ $\dfrac{3}{8}$ ؛ $\dfrac{5}{4}$ ؛ $\dfrac{3}{4}$.
أوجد العدد $x$ بحيث $\dfrac{x}{6} = \dfrac{15}{18}$.
قسم فيه $32$ تلميذاً، $\dfrac{3}{8}$ منهم إناث. كم عدد الإناث وكم عدد الذكور؟
قارن: $\dfrac{11}{12} \;\square\; \dfrac{12}{13}$.
أوجد كسراً مقامه $12$ محصوراً بين $\dfrac{1}{3}$ و $\dfrac{1}{2}$. ما بسطه؟
$3 \div 4 = 0{,}75$.
نقسم على $6$: $\dfrac{3}{4}$.
$5 \times 4 = 20$ إذن $2 \times 4 = 8$.
نفس المقام: الأكبر صاحب البسط الأكبر.
$7 > 5$ إذن $\dfrac{7}{5} > 1$.
$\dfrac{10}{15} > \dfrac{9}{15}$.
$36 = 12 \times 3$ و $48 = 12 \times 4$: $\dfrac{3}{4}$.
$(120 \div 4) \times 3 = 90$.
بالمقام $8$: $\dfrac{4}{8}$ ؛ $\dfrac{3}{8}$ ؛ $\dfrac{10}{8}$ ؛ $\dfrac{6}{8}$. الترتيب: $\dfrac{3}{8} < \dfrac{1}{2} < \dfrac{3}{4} < \dfrac{5}{4}$.
$\dfrac{15}{18} = \dfrac{5}{6}$ (نقسم على $3$)، إذن $x = 5$.
$(32 \div 8) \times 3 = 12$ إناث، و $32 - 12 = 20$ ذكراً.
$\dfrac{11}{12} = 1 - \dfrac{1}{12}$ و $\dfrac{12}{13} = 1 - \dfrac{1}{13}$. وبما أن $\dfrac{1}{12} > \dfrac{1}{13}$ فإن $\dfrac{11}{12} < \dfrac{12}{13}$.
$\dfrac{1}{3} = \dfrac{4}{12}$ و $\dfrac{1}{2} = \dfrac{6}{12}$. الكسر الوحيد بينهما بالمقام $12$ هو $\dfrac{5}{12}$.